22.10.2026

„Przez ostatnie kilka tygodni życie nieraz udowodniło mi,
że im lepiej kogoś poznajemy, tym bardziej nam na tej osobie zależy.
To nieuchronne.
Granice się zacierają i później, kiedy przychodzi rozłąka,
utrata relacji staje się nieznośnym cierpieniem.”
Alexandra Bracken

Też tak czujesz…?

W dniach 5-6 października, w gdańskim centrum nauki Hevelianum, odbyła się konferencja podsumowująca VII Ogólnopolski Tydzień Szczęścia w Szkole.

Na konferencję składały się wystąpienia prelegentów, trzy panele dyskusyjne oraz warsztaty.

W kolejnych wpisach będę konferencję relacjonować.

Dziś oddaję głos dr hab. Magdalenie Błażek, prof. Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, która poruszyła temat relacji jako kompetencji przyszłości.

Na co szczególnie zwróciła uwagę?

Relacje to nie jest coś miękkiego i dodatkowego, to kompetencja zdrowotna, społeczna, zawodowa i edukacyjna.

Na początku prof. Błażek zadała kluczowe pytanie:

„Czy naprawdę jesteśmy dziś bliżej siebie?

Mamy telefony, komunikatory, media społecznościowe, dzienniki elektroniczne, grupy klasowe i zawodowe. W ciągu kilku sekund możemy skontaktować się niemal z każdym. A jednak coraz częściej mówimy o samotności, braku przynależności, trudnościach w budowaniu więzi i o tym, że ludzie – także młodzi – nie zawsze mają osobę, z którą mogą naprawdę porozmawiać.

Szkoła nie jest wyłącznie miejscem przekazywania wiedzy. Jest jednym z najważniejszych środowisk społecznych w życiu młodego człowieka.

Technologia zwiększyła dostępność kontaktu. Ale dostępność kontaktu nie jest jeszcze bliskością.

Kiedy mówimy o zdrowiu, zwykle myślimy o aktywności fizycznej, śnie, diecie, używkach, profilaktyce. Znacznie rzadziej pytamy: jakie są moje relacje? Czy mam ludzi, na których mogę liczyć? Czy czuję się częścią jakiejś wspólnoty?

Badania pokazują, że relacje społeczne są powiązane nie tylko z dobrostanem psychicznym, ale również ze zdrowiem somatycznym i długością życia. W metaanalizie Julianne Holt-Lunstad i współpracowników zestawiono 148 badań obejmujących ponad 300 tysięcy osób.

Z tych badań wynika, że silniejsze relacje społeczne wiązały się ze średnio około 50-procentowym większym prawdopodobieństwem przeżycia w okresie obserwacji, a zatem dobra relacja nie jest prostym lekarstwem na długowieczność, ale więzi społeczne są istotnie związane ze zdrowiem i nie powinny być traktowane jako luksus.

Kolejne badania, opisane w książce Roberta Waldingera i Marca Schultza: “Dobre życie. Lekcje z najdłuższego na świecie badania and szczęściem” to jedne z najdłużej prowadzonych w historii badań longitudinalnych nad życiem dorosłych, rozpoczęte w 1938 roku. Wynika z nich, że dobre relacje są silnie związane z dobrostanem i zdrowiem.

Relacje wymagają regularności, uwagi, czasu, czasem naprawy.

Czasem trzeba zadzwonić. Czasem zapytać. Czasem powiedzieć: „źle zareagowałam, spróbujmy jeszcze raz”.

W książce: „Przyjaciele. O prawdziwej mocy naszych najważniejszych relacji”, Robin Dunbar wyjaśnia, dlaczego 500 kontaktów nie oznacza 500 bliskich osób.

Nasze sieci społeczne mają strukturę warstwową, bo bliskość kosztuje. Kosztuje czas, uwagę, pamięć społeczną i zaangażowanie emocjonalne. Nie da się być naprawdę blisko z setkami osób jednocześnie. Media społecznościowe zwiększyły liczbę kontaktów, ale nie zwiększyły do nieskończoności naszej zdolności do tworzenia głębokich więzi.

„Warto pytać nie tylko: „Ile masz kontaktów?”, ale: „Czy masz kogoś, przy kim możesz być sobą?”.

Kolejna ważna kwestia dotyczy samotności. Samotność to nie to samo co bycie samemu.

Samotność jest doświadczeniem subiektywnym. Pojawia się wtedy, gdy relacje, które mamy, nie odpowiadają relacjom, których potrzebujemy. Można mieszkać samemu i nie czuć się samotnym. Można też być w rodzinie, w pokoju nauczycielskim, w klasie pełnej ludzi i czuć się całkowicie samotnym.

To ważne także w obserwacji uczniów. Nie każdy uczeń siedzący sam na przerwie cierpi. Być może właśnie odpoczywa. I odwrotnie – osoba otoczona grupą może nie doświadczać żadnej bezpiecznej więzi.

Dlaczego obecność drugiego człowieka tak dużo zmienia? Ponieważ regulujemy emocje nie tylko sami. Regulujemy je także w relacji. Spokojny głos, przewidywalna reakcja, poczucie, że ktoś nas nie ośmieszy, możliwość opowiedzenia o trudności – to wszystko może zmniejszać poczucie zagrożenia i wspierać regulację stresu. To zjawisko nazywamy społecznym buforowaniem stresu.

Co niszczy relacje? Destrukcyjna rywalizacja, plotka i manipulacja.

Rywalizacja sama w sobie nie jest zła. Może motywować, jeśli zasady są jasne i jeśli cudzy sukces nie oznacza mojego upokorzenia. Problem zaczyna się wtedy, gdy pozycję buduje się przez osłabianie innych, ukrywanie informacji, przypisywanie sobie cudzych zasług czy zawstydzanie.

Szczególnie niszcząca bywa plotka. Tworzą się koalicje, domysły, nieufność. Ludzie zaczynają myśleć: skoro tak mówi się o innych, zapewne tak samo mówi się o mnie, kiedy wychodzę z pokoju.

Bardzo prosta zasada brzmi: jeśli problem dotyczy mojej relacji z konkretną osobą, pierwszym kierunkiem powinna być rozmowa z tą osobą.

Manipulacja z kolei różni się od wpływu. W relacji mogę prosić, przekonywać, negocjować, argumentować. Ale uznaję prawo drugiej osoby do własnej decyzji. Kompetencja relacyjna nie oznacza bycia zawsze miłym. Oznacza szacunek dla drugiego człowieka i jednocześnie szacunek dla siebie.

Dla pokolenia Z rozdział między „online” i „offline” nie jest tak oczywisty jak dla wielu dorosłych. Relacja internetowa może być realnym źródłem wsparcia i przynależności. Nie warto jej z góry deprecjonować.

Jednocześnie cyfrowe środowisko zwiększa liczbę porównań społecznych, presję dostępności, FOMO i tempo reakcji. Można być w ciągłym kontakcie, a bardzo rzadko doświadczać pełnej uwagi drugiego człowieka.

I być może jedną z rzeczy, których szkoła powinna dziś uczyć, jest przechodzenie od kontaktu do więzi: jak rozmawiać, kiedy się różnimy; jak wytrzymać ciszę; jak powiedzieć „nie rozumiem”; jak przeprosić; jak poprosić o pomoc; jak być przez kilka minut z drugim człowiekiem bez sprawdzania telefonu.„

Tego dotyczą tegoroczne inspiracje Ogólnopolskiego Tygodnia Szczęścia w Szkole. Wciąż na stronie www.happinessatschool.pl można pobrać inspiracje i korzystać z nich przez cały rok.

„Drugi człowiek ma coś, czego nie ma AI. Ma własne potrzeby, własne granice, może się ze mną nie zgodzić, może mnie rozczarować, może potrzebować czegoś ode mnie. I właśnie dlatego relacja z człowiekiem uczy negocjowania, cierpliwości, odpowiedzialności i tolerowania różnic.

Potrzebujemy uczyć empatii i uważnego słuchania. Empatia nie oznacza zgody. Mogę rozumieć, że uczeń jest zły, i jednocześnie nie zgadzać się na agresję. Mogę rozumieć frustrację rodzica i nadal utrzymać granicę. Rozumienie nie jest kapitulacją. Aktywne słuchanie także nie polega na stosowaniu sztucznych formułek. Polega na ciekawości. Czasem wystarczą trzy pytania: „Czy dobrze rozumiem, że…?”, „Co było w tym dla ciebie najtrudniejsze?”, „Czego teraz potrzebujesz – rozwiązania czy wysłuchania?”.

W szkole mamy ogromną pokusę szybkiego rozwiązywania problemów. Uczeń mówi o konflikcie – natychmiast podpowiadamy rozwiązanie. Nauczyciel mówi o przeciążeniu – odpowiadamy, co powinien zrobić. Rodzic zgłasza obawę – zaczynamy wyjaśniać. Tymczasem czasem pierwszym krokiem jest danie człowiekowi doświadczenia: „zostałem usłyszany”.

Relacyjność nie oznacza, że mamy być dostępni zawsze, wszystkim i na każde żądanie. Nie oznacza też, że mamy brać odpowiedzialność za wszystkie emocje uczniów, rodziców czy współpracowników. Granica mówi o mnie i o moim działaniu. „Nie wolno pani się złościć” nie jest granicą. „Chcę rozmawiać o tej sprawie, ale nie będę kontynuować rozmowy, jeśli pojawią się wyzwiska” – to jest granica. Granice chronią relację przed ukrytą frustracją. Kiedy zbyt długo mówimy „tak”, choć wewnętrznie chcemy powiedzieć „nie”, często kończy się to przeciążeniem, wycofaniem albo złością. Paradoksalnie człowiek, który potrafi powiedzieć „nie”, może być bardziej wiarygodny wtedy, kiedy mówi „tak”.

Szkoła ma co najmniej trzy poziomy relacji: nauczyciel–uczeń, nauczyciel– rodzic oraz relacje wewnątrz zespołu pracowników. Każdy z tych poziomów wpływa na pozostałe.

Kultura relacyjna szkoły ujawnia się w drobiazgach: jak reagujemy na błąd? Jak mówimy o nieobecnej osobie? Czy prosimy o pomoc? Czy feedback zawstydza, czy pomaga się rozwijać? Czy różnica zdań natychmiast staje się konfliktem personalnym? Czy sukces jednej osoby jest zagrożeniem dla innych?

Modelujemy znacznie więcej, niż świadomie nauczamy.

Oto 6 małych praktyk, które mogą poprawić jakość naszych relacji:

  1. Zauważajmy próby kontaktu. Kiedy ktoś mówi „mam problem”, nie zawsze oczekuje rozwiązania. Czasem sprawdza, czy jest miejsce na rozmowę.
  2. Dawajmy pełną uwagę choć przez krótki czas. Pięć minut prawdziwej obecności może być bardziej relacyjne niż pół godziny rozmowy przerywanej telefonem.
  3. Pytajmy zamiast zakładać. „Co się stało?” zwykle otwiera więcej niż „znowu ci się nie chciało”.
  4. Uczmy się naprawiać. Dobra relacja nie jest relacją bez konfliktów. Jest relacją, w której można wrócić po konflikcie i powiedzieć: „spróbujmy jeszcze raz”.
  5. Stawiajmy granice wcześniej, zanim pojawi się wyczerpanie i złość.
  6. Dbajmy o własne relacje. Nauczyciel również potrzebuje ludzi, przy których nie musi pełnić roli eksperta, wychowawcy ani osoby odpowiedzialnej za wszystkich.

 „W świecie, w którym technologia coraz lepiej naśladuje komunikację, jedną z najbardziej ludzkich kompetencji pozostanie zdolność do tworzenia prawdziwej więzi.”

Zdania, które warto zapamiętać:

  1. Dostępność kontaktu nie jest jeszcze bliskością.
  2. Relacje nie są dodatkiem do zdrowia – są jednym z jego zasobów.
  3. Bliskość kosztuje czas i uwagę.
  4. Samotność to nie to samo co bycie samemu.
  5. Relacja może buforować stres.
  6. Bezpieczeństwo psychologiczne nie oznacza braku wymagań.
  7. Relacja jest infrastrukturą przepływu informacji.
  8. Rozumienie emocji nie oznacza zgody na każde zachowanie.
  9. Granica nie jest przeciwieństwem relacji.
  10. Dobra relacja nie jest relacją bez konfliktów – jest relacją zdolną do naprawy.
  11. AI może wspierać kontakt, ale nie uczy za nas wzajemności.
  12. Dzieci uczą się relacji, obserwując relacje dorosłych.”

To mogą być hasła do pracy z dziećmi i młodzieżą przez cały rok.

Prof. Błażek poruszyła wszystkich swoim wystąpieniem.

A ja dodam tylko: my – Ludzie – jesteśmy dla siebie Obietnicą i Spełnieniem.

Też tak czujesz…?

Ale o tym CDN…

Tytułowa fotografia: Grzegorz Mehring


Komentarze(0):

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Idź do góry