„Czy da się zapełnić pustkę czymkolwiek innym, gdy nie stać człowieka na miłość?”
Wiesław Myśliwski

Jaka jest przyszłość więzi rodzinnych? – pyta na konferencji w Hevelianum dr hab. Magdalena Żadkowska, profesorka Uniwersytetu Gdańskiego, socjolożka, współautorka wydanego na dniach przez Fundację Dbam o Mój Zasięg raportu „Relacje w czasach AI. Ogólnopolska diagnoza więzi, dobrostanu oraz stresu cyfrowego. Raport z badań.”

I wskazuje, że współcześnie częściej mówimy o ścieżkach rodzinnych, niż sztywnych etapach cyklu życia rodzinnego (typu: narzeczeństwo, małżeństwo, dzieci, puste gniazdo). Dziś mamy do czynienia z otwartym wachlarzem takich dróg, kształtowanych przez wybory, moment w życiu i kontekst, a nie przez obowiązkowy scenariusz.

W praktyce: para po sześćdziesiątce może się zakochać i adoptować kota, a jednocześnie codziennie opiekować się wnukami. „Role rodzinne to menu, z którego wybieramy, a nie ustalona kolejność zdarzeń, które z góry zakładamy.”

We wspominanym przez prof. Żadkowską badaniu udział wzięło 3 423 respondentów (ogólnopolski sondaż), przeprowadzono 80 wywiadów jakościowych i zaproszono przedstawicieli 4 pokoleń: Alfa (15–16), Z (19–26), Millenialsi (27–45), X (46–55).

Z badania wynika, że AI jest już w codzienności – ale wciąż rzadko w relacjach. Tylko co dziewiąta osoba używa AI do pomocy w relacjach z innymi (pomoc w komunikacji, w rozmowach).

AI wchodzi do naszych rodzin „tylnymi drzwiami”, powoli zmieniając to, do kogo zwracamy się w pierwszej kolejności. Nie, jednak, jako bliska osoba. Częściej szybki doradca, niż bliski przyjaciel. Z pomocą AI wyszukujemy potrzebne pilnie informacje, posiłkujemy się przy trudnościach zdrowotnych, nauce czy tłumaczeniach z obcego języka.

Co pocieszające, najmłodsze osoby badane podkreślały, jednak, jednostronność relacji i brak wzajemności:

„To jest taka relacja jednostronna. (…) On do ciebie nie napisze, jeśli czegoś potrzebuje. (…) On ci daje, ty bierzesz. Ale nie na odwrót.” Pola, 15 lat, duże miasto, pokolenie Alfa.

Co ciekawe, pokolenie Alfa żyje bez pewników. Jeden pewny moment to świętowanie 18. urodzin. Wszystko inne (praca, własna rodzina, związki) wydarzy się, możliwe, ale nie wiadomo, kiedy i czy w ogóle. Rola AI jest nieznana – asystent, towarzysz?

Prof. Żadkowska zauważa: ponad połowa osób badanych przewiduje, że za kilka lat granica między relacją z człowiekiem i z AI będzie trudniejsza do wskazania. Rozmowy z AI o problemach i emocjach za społecznie akceptowalne uznaje około jedna czwarta badanych.

Wojciech Eichelberger, będący również gościem konferencji w Hevelianum, podkreśla: jakość relacji w dużej mierze zależy od tego, jak dobrze znamy i akceptujemy samych siebie.

Jeśli relacje są ważne w ogóle, technologia im nie zaszkodzi. Ważne jest umiejętne stawianie granic – przede wszystkim sobie – w kontakcie z AI.

Pocieszające, że respondenci rozróżniają, co dla nich jest bliskie, a co ważne. Ważne oznacza sprawdzoną niezawodność, a bliskość – bieżącą intensywność kontaktu i wzajemną zależność.

I tak: zwierzęta domowe zajmują ważne miejsce w opisach ważności i bliskości, czasem nawet przed przyjaciółmi i członkami rodziny. AI jest, na szczęście, traktowana jako narzędzie do rozwiązywania codziennych problemów. Wizja AI mającej ludzką postać lub zachowującej się w sposób przypominający człowieka budzi u większości osób, które udzielały wywiadów, dyskomfort.

Osoby badane podkreślają potrzebę zachowania wyraźnej granicy między technologią a człowiekiem.

To budzi nadzieję na przyszłość, choć pytanie prof. Żadkowskiej wciąż pozostaje otwarte…

Zdjęcie: Grzegorz Mehring