„Ludzie nie zaklepują sobie innych ludzi. Podejmują świadomą decyzję, że będą z nimi. To wymaga wiary. Rysujesz koło na piasku i zgadzasz się w nim stać, i wierzyć w nie.”
Zadie Smith

Szczęście w szkole – od jednego tygodnia do zmiany całej kultury szkoły

W trakcie konferencji w Hevelianum odbył się panel poświęcony wartościom i kompetencjom rozwijanym w ramach Ogólnopolskiego Tygodnia Szczęścia w Szkole. W rozmowie udział wzięli: Natalia Mocniak ze Szkoły Podstawowej im. UNICEF w Imbramowicach, Mirosława Sakłak z Gdyńskiej Szkoły Społecznej, Robert Cyrta ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. Mariusza Zaruskiego w Gdańsku oraz Aleksandra Kluziak i Sylwester Wydrzyński – uczniowie Liceum Ogólnokształcącego nr XX w Gdańsku.

Panel stał się przestrzenią do rozmowy o dobrostanie, relacjach, uważności, wdzięczności i potrzebach młodych ludzi. Uczestnicy zastanawiali się, jak budować szkołę, w której obok wiedzy i wyników edukacyjnych równie ważne są: poczucie bezpieczeństwa, rozwój emocjonalny i możliwość bycia sobą.

Dobrostan w centrum szkolnej codzienności

Natalia Mocniak podkreśliła, że Ogólnopolski Tydzień Szczęścia w Szkole na stałe wpisał się w kalendarz placówki. Jest to szczególny moment zatrzymania i poświęcenia uwagi temu, jak dbać o dobrostan fizyczny i psychiczny oraz rozwijać kompetencje społeczne.

Wszystkie podejmowane aktywności nawiązują do modelu PERMA Martina Seligmana. Uczniowie uczą się m.in. technik oddechowych, takich jak oddychanie po kwadracie, rozpoznawania pozytywnych doświadczeń i dostrzegania tego, co udało im się osiągnąć danego dnia. Rozwijają również kompetencje komunikacyjne poprzez rozmowy o tym, czym jest dla nich szczęście, za co są wdzięczni i co jest ważne dla innych.

Wśród podejmowanych działań znajdują się także ćwiczenia uważnego słuchania, wyzwania offline, takie jak spacer bez telefonu, wspólne gry planszowe czy gotowanie, a także udzielanie informacji zwrotnej i refleksja nad tym, jak codzienne doświadczenia wpływają na samopoczucie. Uczniowie myślą również o przyszłości, pisząc listy do samych siebie, które odczytają na zakończenie ósmej klasy.

Jak zaznaczyła Natalia, wyróżnikiem projektu jest postawienie dobrostanu w centrum uwagi. Co ważne, działania nie są dodatkiem do zajęć, ale pozwalają realizować podstawę programową z wykorzystaniem narzędzi psychologii pozytywnej. Odbywa się to we współpracy nauczycieli różnych przedmiotów. Na lekcjach WOS-u uczniowie mogą uczestniczyć w spacerach uważności, na angielskim rozmawiają o tym, co daje im szczęście i czego chcieliby się nauczyć w przyszłości, a na języku polskim redagują listy.

– To ogromna korzyść również dla nauczycieli. Takie działania zmieniają kulturę szkoły. Przechodzimy od jednego wydarzenia do zmiany całej filozofii funkcjonowania placówki – podkreśliła Natalia.

Teatr jako przestrzeń budowania relacji

O tym, jak ważne są działania rozwijające dobrostan młodych ludzi, opowiedzieli również uczniowie Liceum Ogólnokształcącego nr XX w Gdańsku – Aleksandra Kluziak i Sylwester Wydrzyński.

W ich szkole nie jest organizowany Tydzień Szczęścia w Szkole, jednak pan Robert Cyrta prowadzi regularne zajęcia teatralne, które wpisują się w ideę inicjatywy. Odbywają się one co tydzień i są częścią planu zajęć.

Sylwester, uczeń klasy maturalnej, zwrócił uwagę, że spotkania mają realny wpływ na jego samopoczucie. Pozwalają oderwać się od szkolnej codzienności, poprawiają nastrój i dają poczucie przynależności do grupy.

– Zbudowaliśmy więź na zajęciach teatralnych, w gronie rówieśników. Sama świadomość, że mam taką przestrzeń, daje mi siłę. To także forma integracji. Dzięki tym spotkaniom inaczej patrzymy na siebie i na ludzi z naszej klasy – opowiadał.

Aleksandra dodała, że zajęcia pozwalają jej odreagować stres po całym tygodniu nauki.

– Piątkowe spotkania, trwające trzy–cztery godziny, pozwalają na chwilę po prostu być sobą i złapać inną perspektywę. Ważne jest spotkanie z ludźmi, rozmowa o innych tematach niż te, które na co dzień zajmują nas w szkole – mówiła.

Uczniowie podkreślili, że inicjatywy takie jak Tydzień Szczęścia w Szkole są bardzo potrzebne, ponieważ w szkolnej codzienności wciąż zbyt rzadko rozmawia się z młodymi ludźmi o stresie, emocjach i sposobach radzenia sobie z trudnościami.

Matura to nie całe życie

Jednym z ważniejszych wątków panelu była presja związana z egzaminami i oczekiwaniami dorosłych. Prowadząca rozmowę Anna Hildebrandt-Mrozek zapytała uczniów, jakie komunikaty chcieliby słyszeć od nauczycieli i rodziców, aby wspierały ich rozwój, zamiast potęgować stres.

Sylwester zwrócił uwagę, że już od pierwszej klasy liceum uczniowie często słyszą, że za trzy lata czeka ich matura i muszą się do niej przygotowywać. Jego zdaniem takie podejście wywołuje niepotrzebną presję.

Aleksandra podkreśliła, jak ważne jest wsparcie ze strony rodziców. Młodzi ludzie chcieliby słyszeć, że dorośli są obok, pomogą im zarówno w nauce, jak i w trudniejszych momentach emocjonalnych. Że niepowodzenie na sprawdzianie nie przekreśla ich szans i zawsze można spróbować ponownie.

Sylwester wskazał na jeszcze jeden ważny aspekt:

– Chciałbym usłyszeć, że matura nie definiuje mnie jako człowieka. Bo czasami pojawia się myślenie: jeśli mi nie pójdzie, jestem bezwartościowy, jestem przegrywem. Niektórzy nauczyciele i rodzice tworzą wrażenie, że dopóki nie jesteś dorosły, twoje życie kręci się wyłącznie wokół matury albo egzaminu ósmoklasisty. A przecież jest jeszcze życie!

Aleksandra zwróciła uwagę również na presję związaną z koniecznością podejmowania decyzji dotyczących przyszłości. Już w pierwszej klasie liceum młodzi ludzie często czują, że powinni wiedzieć, jaki kierunek studiów wybrać i kim chcą być za pięć lat. Tymczasem na tym etapie nie zawsze są gotowi na takie deklaracje.

Ważnym przesłaniem tej części rozmowy stała się potrzeba pozwolenia młodym ludziom na definiowanie siebie tu i teraz – bez konieczności nieustannego wybiegania w przyszłość.

Teatr nie jest celem. Jest narzędziem budowania zespołu

Do wypowiedzi uczniów odniósł się Robert Cyrta, który prowadzi zajęcia teatralno-integracyjne. Podkreślił, że szczególnie cieszy go szczerość i otwartość młodych ludzi.

Jego zdaniem szkoła powinna być miejscem, w którym można zadawać pytania, szukać odpowiedzi i rozmawiać o sprawach ważnych dla młodego człowieka. Nie powinna koncentrować się wyłącznie na rozwijaniu kompetencji twardych. Jej zadaniem jest również przygotowanie młodych ludzi do dorosłości i odnajdywania się w świecie.

– Zajęcia, które prowadzę, opierają się przede wszystkim na budowaniu zespołu. To nie jest kółko teatralne. Teatr jest narzędziem do budowania relacji, a nie celem samym w sobie. Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której młodzi ludzie mogą wyrażać siebie, spotykać się z innymi i konfrontować różne poglądy – wyjaśnił.

Jak dodał, teatr pozwala młodym ludziom opowiadać o tym, co jest dla nich ważne. Spektakl staje się ich głosem i sposobem wyrażania własnych doświadczeń. Jednak najważniejsze pozostają relacje, szacunek do siebie i drugiego człowieka.

Robert Cyrta podkreślił również znaczenie umiejętności słuchania. Młodzi ludzie mają różne doświadczenia i różne spojrzenia na świat. Podczas warsztatów uczą się ze sobą rozmawiać, poznawać swoje perspektywy i szanować odmienność.

– To kluczowe, aby młody człowiek po tygodniu zdobywania wiedzy mógł znaleźć w murach szkoły przestrzeń do rozmowy o tym, co jest dla niego ważne. Także o przyszłości. Nie tylko matura jest ważna. Nikt dziesięć lat po maturze nie będzie pamiętał o ocenach – zaznaczył.

Podzielił się również własnym doświadczeniem. Będąc w klasie maturalnej, sam znalazł się w trudnej sytuacji szkolnej – został zawieszony w zajęciach i groziło mu wyrzucenie ze szkoły. Dziś jest dyrektorem i prowadzi warsztaty z uczniami. Ta historia pokazuje, jak wiele może się zmienić i dlaczego nie warto oceniać młodego człowieka wyłącznie przez pryzmat jego aktualnych trudności.

W ramach Tygodnia Szczęścia w Szkole Robert prowadzi z uczniami XX LO warsztaty teatralno-integracyjne z każdą klasą pierwszą. Ich celem jest stworzenie przestrzeni do rozmowy o tym, co dla uczniów ważne poza lekcjami i obowiązkami szkolnymi.

– Chodzi o to, żeby młodzi ludzie wiedzieli, że warto szukać i rozwijać różne kompetencje, budować relacje i odkrywać siebie. My, dorośli, jesteśmy odpowiedzialni za stworzenie im takiej przestrzeni – podkreślił.

Szczęście zaczyna się od zatrzymania i uważności

O doświadczeniach Gdyńskiej Szkoły Społecznej opowiedziała Mirosława Sakłak. Zwróciła uwagę, że Tydzień Szczęścia w Szkole przypada w szczególnym momencie – pod koniec września, kiedy po wakacyjnej przerwie szkolna codzienność zdążyła już nabrać tempa.

– Po 1 września wszystko rusza jak maszyna. Jest dużo pracy, obowiązków i bardzo szybko zapominamy o tym, co ważne. Tydzień Szczęścia pozwala nam się zatrzymać i wrócić do tematu szczęścia. Szkoła jest przecież miejscem, w którym jesteśmy mocno przebodźcowani – mówiła.

W tym roku inicjatywa miała dla niej szczególne znaczenie, ponieważ po raz pierwszy zaangażowały się w nią również koleżanki z grona pedagogicznego.

– To było dla mnie bardzo wzruszające. Dałyśmy radę! Jesteśmy na mapie Tygodnia Szczęścia. Nie zawsze jest łatwo. Między nauczycielami również występują różne relacje i nie ma sensu udawać, że wszystko jest idealnie. Ale wierzę, że jeśli będziemy autentyczni, tak jak wypowiadająca się tu młodzież, będziemy mogli budować prawdziwe relacje – podkreśliła.

W szkole praktykowane są działania rozwijające uważność i wdzięczność. Uczniowie wychodzą do lasu, tworzą Drzewko Szczęścia, dzielą się swoimi przemyśleniami i uczą się dostrzegać dobre chwile w codzienności.

Szczególnym doświadczeniem było podsumowanie działań przy Drzewku Szczęścia. Okazało się, że dzieci i dorośli poruszają bardzo podobne tematy, jeśli chodzi o szczęście i to, co dla nich ważne. To skłoniło Mirosławę Sakłak do istotnej refleksji:

– Nie musimy dzieci wszystkiego uczyć. Musimy być blisko nich i uważnie je obserwować. Zastanawiać się, dlaczego ktoś chce być z boku, a ktoś inny w centrum. Być obecnym i dostrzegać ich potrzeby.

Ważnym elementem szkolnych działań stała się również codzienna praktyka wdzięczności. Uczniowie uczyli się jeść uważnie, dziękowali rodzicom za przygotowywane śniadania, pisali do nich listy i tworzyli rysunki wyrażające wdzięczność. Dzieci doskonale wiedziały, komu chcą podziękować. Potrzebowały jedynie przestrzeni i wsparcia, by móc nazwać swoje uczucia.

Pięknym dopełnieniem tego działania była możliwość obserwowania reakcji rodziców w domu. Wdzięczność zatoczyła koło – dzieci nie tylko ją wyrażały, ale również doświadczały jej powrotu.

Mirosława podkreśliła, że uważność, wdzięczność, rozwiązywanie konfliktów i budowanie dobrych relacji to kompetencje, które mogą stać się naturalną częścią codzienności młodego pokolenia.

– Nie musimy wybiegać daleko w przyszłość, aż w kosmos. Wystarczy pomyśleć o jutrze. Co możemy zabrać z dzisiejszego dnia do jutra? – zastanawiała się.

Zwróciła też uwagę na znaczenie obecności: zarówno w relacji z uczniem, jak i ze współpracownikiem.

– Praktykujmy, nie tylko mówmy. Róbmy to razem z dziećmi. Nasza obecność ma znaczenie. Dzieci chcą być zauważone.

Od jednego tygodnia do całorocznej zmiany

W dalszej części rozmowy pojawił się również temat ewolucji samej inicjatywy w Szkole Podstawowej nr 1 im. Mariusza Zaruskiego w Gdańsku.

Robert Cyrta przypomniał, że szkoła uczestniczy w Tygodniu Szczęścia od pierwszej edycji. W kolejnych latach idea zaczęła obejmować coraz więcej obszarów szkolnego życia. Z jednego tygodnia działań stopniowo przekształciła się w całoroczną praktykę.

W szkole wielu nauczycieli od dawna podejmowało wartościowe działania z uczniami, budując relacje i wzmacniając ich poczucie własnej wartości. Tydzień Szczęścia stał się okazją do połączenia tych doświadczeń wokół wspólnej idei.

Jednym z konkretnych rozwiązań było wprowadzenie zasady nieorganizowania sprawdzianów w czasie Tygodnia Szczęścia. Z czasem podejście to rozszerzono również na okresy po wydarzeniach szkolnych i przerwach świątecznych. Chodzi o to, aby czas przeznaczony na odpoczynek rzeczywiście pozwalał uczniom odpocząć.

W działania zaangażowana jest cała społeczność szkoły – około 140 nauczycieli i 1100 uczniów.

Robert Cyrta zwrócił także uwagę na znaczenie zmiany relacji nauczyciel–uczeń. Podczas Tygodnia Szczęścia wchodzi do klasy nie tylko jako nauczyciel, ale przede wszystkim jako osoba gotowa na spotkanie, rozmowę i wspólne działanie.

To kolejny przykład tego, jak idea dobrostanu może wykraczać poza jednorazowe wydarzenie i stawać się częścią szkolnej kultury.

Co powiedzielibyśmy sobie sprzed dziesięciu lat?

Na zakończenie panelu Anna Hildebrandt-Mrozek poprosiła uczestników o krótką refleksję: jakie jedno zdanie powiedzieliby sobie sprzed dziesięciu lat, a jakie chcieliby usłyszeć od siebie za kolejne dziesięć lat?

Odpowiedzi były osobiste, pełne nadziei i odwagi:

• Natalia Mocniak: „Sprzed dziesięciu lat: Dasz radę. Za dziesięć lat: Dałaś radę”.
• Sylwester Wydrzyński: „Na końcu wszystko będzie dobrze, a jeśli nie jest dobrze, to znaczy, że to jeszcze nie koniec”.
• Aleksandra Kluziak: „Za dziesięć lat: Dałam radę. I mam nadzieję, że dam radę”.
• Mirosława Sakłak: „Sprzed dziesięciu lat: Odwagi. Za dziesięć lat: Dobrze, że nie zeszłaś ze swojej drogi”.
• Robert Cyrta: „Sprzed dziesięciu lat: Czy było warto? Za dziesięć lat: Było warto”.

Szczęśliwa szkoła to szkoła uważna na człowieka

Panel w Hevelianum pokazał, że Ogólnopolski Tydzień Szczęścia w Szkole to znacznie więcej niż kilka dni wyjątkowych aktywności. To zaproszenie do zmiany sposobu myślenia o edukacji, relacjach i codziennym funkcjonowaniu szkoły.

Dobrostan nie powinien być dodatkiem do nauczania ani tematem podejmowanym wyłącznie podczas specjalnych wydarzeń. Może i powinien przenikać codzienność: lekcje, przerwy, spotkania, rozmowy i relacje między uczniami, nauczycielami oraz rodzicami.

Ważne, aby młody człowiek wiedział, że nie definiują go oceny ani wyniki egzaminów. Że ma prawo szukać swojej drogi, popełniać błędy, zmieniać zdanie, rozwijać zainteresowania i budować relacje. Że szkoła jest miejscem nie tylko zdobywania wiedzy, ale również poznawania siebie i uczenia się życia.

Okazuje się, że szczęśliwa szkoła zaczyna się od obecności, uważności i autentycznych relacji. Nie wystarczy mówić dzieciom o wdzięczności, szacunku czy trosce o siebie. Trzeba pokazywać te wartości w codziennym działaniu.

To odpowiedzialność nas – dorosłych.

Bo od jednego tygodnia może zacząć się zmiana trwająca do końca świata…i o jeden dzień dłużej😊

Fot. Grzegorz Mehring